Գիրք Դատաստանի, Բ խմբ.

Հեղինակ

Բաժին

Թեմա

Ա.
ՍԿԻԶԲՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆԻ Ի ԿԱՄՍ ՀՕՐ ԵՒ ՈՐԴՒՈՅ ՆՈՐԱ ՅԻՍՈՒՍԻ ՔՐԻՍՏՈՍԻ, ԶՕՐՈՒԹԵԱՄԲ ԵՒ ՇՆՈՐՕՔ ՀՈԳՒՈՅՆ ՍՐԲՈՅ:
ԵՒ ՅԱՂԱԳՍ ՎԻՃԱԿԻ ԴԱՏԱՒՈՐԱՑ:

1. «Եկեսցուկ այժմ իսկ ի գործդատաստանի, գիտելով զի ըստ քաղաքաց դատաւորսհրամայէ լինել Մովսէս եւ նոցունց դպիրս. յորոց յայտէ զի ո'չ զամենայն գրով աւանդեաց Մովսէս զիրսդատաստանի, այլ տեսակս ետ սակաւս եւ ի դատաւորսապաստան արար ի զանազան իրս եւ ի ժամանակս: Եւ վասնայն զդպիրս կարգեաց, զի զեղեալ դատաստանս նոցա գրովպահեսցեն. ըստ որում եւ մերս եղիցի, որպէս յառաջ իսկասացաւ: Եւ արդ` նախ զայս եւս տեսցուք, զի հարկաւորիսկ է դատաւորաց յաղագս աշխատութեան դատաստանինթօշակս մտից լինել, զի մի' անպտուղ գործ նոցակարծիցի եւ տաղտկացեալ ի բաց կացցեն ի դատելոյ: Զիթէպէտ բազում անգամ Մովսէս զդատաւորս յիշատակէ եւզթօշակս նոցա չառնէ յայտ, զի ոմանք եւ Ղեւտացիք իսկէին եւ առանձինն էին, եւ նոցա քաղաքս եւ հասս իժողովրդենէ անտի: Եւ որք յայլոց ազգաց ի դէպ է - թէեւի թագաւորաց եւ յիշխանաց կարգեալք լինէին, ո'չառանց վիճ ակի, եւ եթէ յիշխանաց պատահէին` նմանապէսզմասն ունէին դատողութեան: Եւ զի այժմ ոչ ունիմքթագաւոր եւ իշխան զի այսպիսի բարեկարգութիւն իձեռս նոցա լիցի, զայսոսիկ ի հայրապետէ մերմէլցցուք, զի նա է գլուխ դատաւորաց եկեղեցւոյ: Եւայսպէս լիցի. զի թէ մեռանիցի այր ոք եւ ուստր ոչ իցէնորա եւ ոչ դուստր, եւ ոչ այլ ոք ի ցեղէ հարց նորա, ժառանգութիւն նորա դատաւորաց լիցի թոշակ, զիինքեանք կերակրիցին եւ հոգեւորապէս ի գործյեկեղեցի ածցեն: Բայց ըստ այսմ օրինակի արասցեն. զիթէ ի սեփական վիճ ակի կաթողիկոսի իցէ վախճ անեալնանժառանգ` հայրապետին լիցի ժառանգութիւնն. եւ եթէ իվիճ ակի եպիսկոպոսի իցէ` յերիս բաժանեսցի -հայրապետին եւ եպիսկոպոսին եւ քահանայիցժողովրդեանն: Եւ թէ վարդապետ ոք ի նահանգին իցէ եւզնոյն աշխատութիւն կրէ դատաստանի` մասն լիցի եւնմա. նովին չափելով այլոցն: Իսկ աշխարհականացդատաւորաց մի' լիցի մասն, զի ոչ բնաւորականք ենդատաւորք, այլ պատահմամբ. զի թէ ոք զկնի վճ արմանդատաստանին տեսեալ զաշխատութիւն նոցա տացէ ինչնոցա, այնու շատասցին. այլ մի' ինչ օրինաւոր լիցինոցա, զի առաջնորդաց օրինաւորն թողացաւ յաղագսհոգեւոր հատուցմանն: Ապա թէ կրօնաւոր իցէ վախճանեալն ի վանս, ըստ մարմնոյ եղբայր եւ այլազգատոհմն եւ կամ հայր մի' լիցի նորա ժառանգ, այլհոգեւոր եղբարք եւ հարք, զի ի մարմնաւորացն վաղուրեմն հրաժարեաց. զի կամ վարդապետ իցէ, եւ կամաշակերտ նորա, եւ կամ եղբայր հոգեւոր, եւ կամուսումնակից, դոքա լիցին ժառանգ եւ զհասս մահուաննեւ այլոց ծախից հօրն տացեն վանացն. զի մոնոզոն ինմանէ ձեռնադրի. յայսմանէ մի լիցի դատաւորաց, այլեթէ ոչ լիցի յայդցանէ ոք` հայրն լիցի ժառանգ եւզհասն տացէ եպիսկոպոսին: Իսկ հաւատաւոր կանայք` եթէյաշխարհական քահանայէ ձեռնադրի եւ մօտ ի նա իցէվախճ անն, նմա լիցի, եւ եթէ ի վանք ձեռնադրի եւ մերձսի նոսա վախճ անի` նոցա լիցի մի' եպիսկոպոսն ագահիցիի նոսա: Իսկ եթէ քահանայ իցէ վախճ անեալ կրօնաւորնեւ ժառանգ իցէ նորա, որպէս ասացաւ` զզենմանն հօրվանացն տացեն եւ զայլսն եպիսկոպոսին, զի նաձեռնադրող նորա եւ դատաւոր. եւ թէ չիցէ ժառանգ`եպիսկոպոսին եղիցի, զի նա է հայր նորա, եւ զընծայսմահուն վանացն տացէ եւ զայլսն կաթողիկոսին: Այսդատաստան իրաւանց կացցէ եւ յաղագս սենեկաւորացն: Իսկ միաբանակեցացն` ամենայնի ինքեանք են ժառանգ. բայց զքահանայի զհանդերձ տացեն եպիսկոպոսի, զի նա էձեռնադրող նորա. եւ այս կրկին իրաւունս է - յաղագսվիճ ակի եւ դատողութեան: Նմանապէս եթէ եպիսկոպոսփոխիցի եւ ժառանգ իցէ, որպէս ասացեալ է` զվախճ անինհասոյթս եւ զհանդերձ եւ զգաւազան եւ զմիւռսն եւզայլ ընծայս տարցեն հայրապետին. ապա թէ չիցէ ոքժառանգ` հայրապետն եղիցի, զի նա է ձեռնադրող եւդատաւոր նորա, եւ զհասս մահուն տացէ (հայրապետն)դրան եպիսկոպոսին, եւ զհանդերձ եւ զգաւազան եւզմիւռոն այնմ որ ձեռնադրիցէ, եւ եթէ ու'մ եւ կամիցի: Իսկ տան հայրապետին տօնիցն զենմունքն իւրոյեկեղեցւոյն սպասաւորին եղիցի. բայց ննջեցելոցնյիշատակի եւ ազգատոհմին պսակի զենմունքն եւ տոհմինվախճ անելոցն զենմանց եւ ընծայիցն հասոյթսբաժանեսցի ի դրան եպիսկոպոսունս եւ ի վարդապետն, որմերձաւոր իցէ տան հայրապետին. եւ եթէ այլ ոք, իվարդապետաց ի ժողով անդ կոչիցին, նմանապէսմասնաւորեսցին զոյգ: Ապա թէ վախճ ան եւս հայրապետինհասանիցէ, ամենայն զենմանցն հասոյթս այլ եւսընծայիւք ի ժառանգաւորաց նորա հոգեւորաց զոյգբաշխիցի, ժողովելոց եպիսկոպոսաց եւ վարդապետաց եւհարց եւ քահանայից ա'յլ եւս տացի ընծայ:

Այդ լիցի իրաւունք իդատաւորս եկեղեցւոյ. եւ մի' ոք ի վերայ իրաւանցընկերին ելցէ, ապա թէ ոչ` զդատաստանն պարտի անաչառեւ անկաշառ: