Հեղինակ
Theodik  

Բաժին

Թեմա

7. ՀՐԱՆԴ (ՄԵԼՔՈՆ ԿԻՒՐՃԵԱՆ)


Ծնած է 1859 Սեպտ. ին Հաւաւ (Բալու)։ 1870ին Պօլիս պանդխտելով՝ կը յաճախէ Սկիւտարի ճեմարանը մինչեւ 1875, դասընկեր ունէնալով ՄիՀրան Դուրեանը (յետոյ Եղիշէ Եպսկ. ), ապա Ս. Խաչ Ս. Միսաքեանի դասերուն։ 1878էն մինչեւ 96, անխոնջ կերպով աւանդած է գրաբառ. լեզուն ու հայկական դպրութիւնը զանազան դպրոցներու մէջ (Ռոտոսթօ, Ղալաթիոյ Կեդրոնական, Սամաթիոյ Նունեան-Վարդուհեան, Մեզպուրեան եւն. 96ի դէպքին Վառնա կը փախչի ուր Օր. Արմ. Մինասեանի հետ կը բանայ Արծրունեան վարժարանն ի յիշատակ Գր[իգոր] Արծրունիի՝ որուն հիացող մըն էր։ 98ի աշնան Պօլիս դարձին բանտ կը նետուի եւ 6 ամիս վերջ կ’աքսորուի Գասթէմունի, ուր ապրած է 10 տարի, ուսուցչութեամբ պարապելով։ 1883էն սկսեալ անընդհատ աշխատակցած է պօլսահայ թերթերու (Մասիս, Արեւելք, Հայրենիք), լեզուական եւ ազգ[ային] հարցերու շուրջ յօդուածներով՝ որոնցմէ անմոռանալի պիտի մնայ շարքը Պանդուխտի կեանքէն խորագրով իր պատկերներուն, կեանքով ու տառապանքով թրթռուն։ Վտարանդի կեանքին մէջ երբ արգիլուած էր իրեն գիրք ու գրիչ դողնիդող արտադրած է ճախճախուտքին մէջ՝ երկու առանցքի վրայ տոհմային կեանքէ ստուար վէպը, զոր անստորագիր սկսաւ թերթօնել «Սուրհանդակ» եւ զոր 18 թիւ վերջ ակամայ ընդհատեց… գրաքննութեան հոտառութեան հետեւանօք։ Հրանդ գրաբառի խնդիրներու մէջ երկիցս չափուած է հեղինակաւոր անձերու հետ (Պէրպէրեան ու Դուրեան) եւ ցոյց տուած խոր հմտութիւն։ Վառնա գաղթին, Շաւասպ ծածկանունով աշխատակցած է «Շարժում»ի, իսկ Օսմ[անեան] Սահմանադրութենէն ետք Պօլիս դարձին՝ եռանդեամբ նետուած ուսուցչական ասպարէզ, առանց լքելու գրչի իր պարապումները։ Ազգ. երեսփոխան։ Դաշնակցական։ Ունի Գրաբար լեզու դասագիրքը, Մեսրոպ եւ Սահակ անուն հայ նշանագրերու պատմութիւնը, նաեւ Թէ ի՞նչ կը խորհին կիները իրենց ամուսիններու մասին թարգմանութիւն։

 

Գ Ի Ր    Ո Ւ    Գ Ի Ր Ք

…Մենք չենք գտներ բան մը որ ա՛յնքան մերը ըլլայ՝ որքան գիր ու գիրք. նոյն իսկ թարգմանութեան մէջ որ հայ գրիչներու աոաջին գրական աշխատանքը եղաւ, ա´յնքան փառալից եւ հոյակապ է այդ դրոշմը: Աստուածաշունչի մէջ Եսայ, Երեմիա, Դանիէլ, Յոբ, Դաւիթ միշտ տուած են մեզի անուշ պատրանք մը ազգայնացած մտածումներու: Նոյն հմայքին ներքեւ կը կարդանք Ոսկեբերանը՝ վճիտ կանոնաւորութեամբ, իշխանապերճ հայերէնով մը, այնպէս որ ան իբրեւ թէ մերը ըլլար: Սկզբնագրին մէջ սովորական ոճով ըսուածը՝ հայ թարգմանութեան մէջ վայելուչ եւ ձեւաւոր խօսք մը կը դառնայ:

…Գիր ու գիրք միայն շօշափելի ու զգալի ձեւեր եւ երեւոյթներ չեն. այլ անոնց մէջ խօսուն է ամբողջ ցեղը, իր մտքի եւ ընդունակութեանց պատիւը:

ՀՐԱՆԴ